پنج شنبه, 07 ارديبهشت 1396 ساعت 00:00

تامین روغن

نوشته شده توسط 
Print Friendly

۱- کار روغن موتور چيست ؟
وظايف اصلی روغن موتور ؛ روان سازی قسمتهای متحرک موتور ، به حداقل رساندن اصطحکاک و فرسايش ، کمک به کاهش حرارت و به خود گرفتن کثافات ، ذرات معلق و رسوبات لجنی حاصل از احتراق می باشد .
بدليل اينکه روغن موتور بايد اين چند کار پيچيده را به طور همزمان انجام دهد ، يک فرمولاسيون شيميايی پيچيده را می طلبد ، اما شما برای آنکه بدانيد روغن موتور چگونه عمل می کند ، چگونه رده بندی می شود و چگونه بايد نوع صحيح آنرا برای خودرويتان برگزينيد ، نياز به شيميدان و يا مهندس شيمی بودن ، نداريد . کافی است با انواع مختلف روغن موتور ، رده بنديهای آن و علائم و اختصاراتی که برای آن استفاده می شود ، آشنا باشيد .
۲- انواع روغنها :
در حال حاضر روغنهای موتور خودروها به ۳ نوع کلی تقسيم می شوند :
الف : مينرال ( ارگانيک ) ب : سنتتيک ج : نيمه سنتتيک Premium 
الف - مينرال :
روغنی است که بر پايه نفت خام ساخته می شود و همان روغنی است که سالهاست در خودروها بکار برده می شود و همه ما با آن آشنايی داريم .
ب - سنتتيک :
روغنی است که از ترکيبات شيميايی يا پوليمراسيون هيدروکربنها (Olefins ) توليد می شود و نه با تصفيه نفت خام ، اين نوع روغن ، اولين بار برای موتورهای جت بکار گرفته شد که بدليل مزايايی که اين نوع روغن نسبت به نوع مينرال داراست در ساليان اخير مصرف آن در خودروها نيز فزونی يافته است . روغنهای سنتتيک انواع مختلف با مواد تشکيل دهنده متفاوتی دارند که اين امر آنها را از لحاظ کيفيت و نوع مصرف نيز با يکديگر متمايز می سازد ، از بين صدها نوع روغن سنتتيک با فرمولاسيون های مختلف که هر يک محاسن و معايبی را نيز دارا هستند ، نوعی که بر پايه Polyalphaolefins يا به اختصار ( PAO ) ساخته می شود و مقادير کمی هم Ester در خود دارد ، دارای کارآيی و مقبوليت بيشتری است .
از مزيت های اکثر روغن های سنتتيک می توان موارد زير را ذکر کرد :
۱- کاهش مصرف روغن بدليل عمر بيشتر روغن
۲- غير خورنده و غير سمی بودن
۳- تبخير شوندگی پايين
۴- دمای سوختن بالا
۵- مقاومت در برابر اکسيداسيون بالا
۶- دارا بودن شاخص ويسکوزيته بالا به صورت طبيعی ( عکس العمل سريع در مقابل تغييرات دما

 ۷- کاهش مصرف سوخت تا ۲/۴ درصد
۸- نقطه روان شدن پايين
۹- قابليت استفاده از روغنهای با گستره ويسکوزيته زياد بدون نگرانی از شکست پليمرها ( در ادامه توضيح داده خواهد شد
عيب اين نوع روغنها نيز ، قيمت بالای آنها و عدم تطابق کامل با موتورهای با تکنولوژی قديمی است .
ج - نيمه سنتتيک :
مخلوطی است از روغن سنتتيک و مينرال ( ارگانيک ) ، اين نوع روغن کيفيت روغنهای سنتتيک را ندارد اما در شرايط سخت ؛ نظير دماهای بالا و يا بار زياد عملکرد بهتری نسبت به نوع مينرال داراست و بيشتر برای وانتها و SUV ها مصرف می شود و قيمت آن نيز کمی بيشتر از مينرالهاست .
برای آگاهی از اينکه کداميک از روغنهای فوق برای خودروی شما مناسب است ، بهترين منبع و مأخذ دفترچه راهنمای خودرو يا برچسبهای داخل محفظه موتور می باشد ( در صورتيکه نوع روغن مشخص نشده ، معنای آن استفاده از همان نوع قديمی مينرال است ) . استفاده از روغن مينرال يا نيمه سنتتيک برای موتوری که تنها استفاده از روغن سنتتيک در آن توصيه شده ، می تواند برای موتور خطر آفرين باشد ، اما در مقابل استفاده از روغنهای سنتتيک يا نيمه سنتتيک برای موتورهايی که برای استفاده از نوع مينرال طراحی شده اند ( موتورهای قديمی ) با تمهيدات خاصی ، از نظر توليد کنندگان روغنهای سنتتيک بلا مانع است . اما بسياری از متخصصين بدلايل زير اين کار را نيز اشتباه و مضر می دانند :
۱- هر يک از انواع مختلف روغنهای سنتتيک با توجه به فرمول شيميايی ، قابليت تطابق با برخی انواع لاستيکها و الاستومرها را نداشته و در نتيجه اگر از روغن سنتتيکی با فرمول خاصی برای موتوری با واشرها و درزبندهايی که با آن فرمول روغن سازگار نباشد ، استفاده شود باعث نشتی روغن و مسائلی از اين قبيل خواهد شد ( روغنهای مينرال باعث تورم واشرها و جلوگيری از نشتی آنها می شوند ، اما روغنهای سنتتيک در مورد برخی انواع واشرها دارای اين خاصيت نيستند و حتی برخی از آنها ، باعث خورده شدن برخی انواع واشرها ، می شوند ) در این راستا حتی استفاده از روغن سنتتيک با مواد تشکيل دهنده ای متفاوت از آنچه در دفترچه راهنمای خودرو درج شده ، برای خودروهايی که با اين نوع روغن کار می کنند نيز می تواند خطر ساز باشد ، چه رسد به استفاده از اين نوع روغنها در موتورهايی که بر پايه استفاده از روغن مينرال طراحی شده اند ، بعنوان مثال روغن سنتتيک بر پايه Polyglycol با پلی استرها ، پلی کربنيکها ، ABS ، پلی ونيل کلرينها ،Polyphenylene Oxide   همگی پلاستيک هستند ) و Buna S ، بوتيل ، Neoprene و لاستيک طبيعی ( همگی الاستومر هستند) سازگاری خوبی ندارد و يا روغن سنتتيک بر پايه PAO نيز که اکثر روغنهای سنتتيک موجود در بازار بر اين پايه هستند ( بدليل شباهت زياد به خواص روغنهای مينرال ) با لاستيک طبيعی ، EPDM ، بوتيل و Buna S که همگی الاستومر هستند ، سازگاری ضعيفی دارد ، ليست برخی از انواع روغنهای سنتتيک و قابليت تطابقشان با انواع الاستومرها و لاستيکها ، همچنين حلاليت هر کدام در افزودنيها و لجن موتور به همراه خواص و عدد VI ( در ادامه بررسی خواهد شد
۲- روغنهای سنتتيک در مقايسه با روغنهای مينرال با لايه نازک تری بر روی قطعات موتور می نشيند ( به همين خاطر فاصله قطعات ثابت و متحرک موتور هايی که با روغن سنتتيک کار می کنند کمتر می باشد ) از اينرو استفاده از اين نوع روغن برای موتورهايی که با تکنولوژی قديمی مينرال طراحی شده اند ، باعث نشتی پيستون خواهد شد . البته اين مورد از طرف سازندگان روغنهای سنتتيک با دلايل قابل قبولی رد می شود ، اما در عمل اين مشکل ، درباره خودروهای قديمی ديده شده .
به هر روی در صورتی که سالهاست از روغن مينرال استفاده می کنيد و خودرويتان دارای تکنولوژی قديمی است ، از استفاده از اين نوع روغنها بپرهيزيد ، اما درصورتيکه دارای خودرويی با تکنولوژی نسبتا جديد هستيد و از بی خطر بودن تعويض روغن از مينرال به سنتتيک يا نيمه سنتتيک اطمينان داريد ، از نوعی که برپايه PAO ساخته شده استفاده نموده و اين موضوع را نيز از ياد نبريد که با تعويض روغن از مينرال به سنتتيک باعث می شويد رسوبات پخته شده روغنهای مينرال از روی قطعات موتور کنده شده و در موتور غوطه ور گشته و پس از مدتی موتور را از کار بيندازد ، به همين خاطر قبل از اين تعويض بايد موتور را يا به طور کامل رسوب زدايی نموده و يا اينکه از روغنهای فلاشينگ ( Flush Oil ) استفاده نماييد ( اين نوع روغن فقط مخصوص تميز کردن موتور می باشد ) به اين ترتيب که روغن مينرال را بدون تعويض فیلترتخليه کرده و روغن فلاشينگ را جايگزين نموده و اجازه دهيد موتور به مدت ۲۰ دقيقه درجا کار کند ، پس از آن ميتوانيد روغن فلاشينگ را تخليه کرده ، فیلتررا تعويض نموده و روغن سنتتيک يا نيمه سنتتيک را جايگزين نماييد .
چند نکته :
 روغنهای نيمه سنتتيک ، همانگونه که ذکر شد مخلوطی هستند از روغن مينرال و سنتتيک و می توانند همان مشکلات روغن سنتتيک را برای موتورهای ساخته شده برای روغنهای مينرال پديد آورند .
· در خودروهايی که استفاده از روغن سنتتيک در آنها توصيه شده ، حتما از نوع مشخص شده استفاده نماييد و درصورتيکه به جهت قرارداد شرکت توليد کننده با شرکت نفتی خاصی ، تنها نام روغن مربوطه در دفترچه راهنما ذکر شده و از توضيح بيشتر در مورد آن خودداری شده ، و بر روی ظرف آن روغن هم توضيحی درباره نوع مواد تشکيل دهنده ، داده نشده ، تنها از همان نوع روغن استفاده نماييد .
· در صورتی که به تعويض نوع روغن از مينرال به سنتتيک در خودروی خود اصرار داريد ، نوعی که اکثر روغنهای سنتتيک موجود در بازار را شامل می شود ، يعنی PAO را ، انتخاب نماييد ، چرا که بيش از ديگر انواع روغنهای سنتتيک به نوع مينرال شبيه است .


۳- ويسکوزيته روغنها :
ويسکوزيته يا گرانروی ، يک مختصر فيزيکی سيالات است ، که به مقاومت آنها در برابر جريان يافتن بستگی دارد . به طور مثال آب دارای ويسکوزيته پايين و عسل دارای ويسکوزيته بالايی است ، ويسکوزيته مايعات تابعی است از دما ، بدين معنا که با افزايش دما ويسکوزيته کم و با کاهش دما ويسکوزيته افزايش می يابد . ويسکوزيته در مورد روغن به طور عاميانه ، با نام وزن نيز شناخته می شود .
روغنها با ويسکوزيته های مختلف برای شرايط آب و هوايی مختلف توليد می شوند ، استفاده از روغن با ويسکوزيته بالا در زمستان ؛ روانکاری موتور را تا زمان گرم شدن به تاخير انداخته و در اين مدت روغن به تمامی قسمتهای موتور نخواهد رسيد ، همچنين استفاده از روغن با ويسکوزيته پايين در تابستان نيز باعث سايش قطعات موتور می گردد . پس انتخاب ويسکوزيته مناسب برای روغن موتور يک خودرو ، کاملا تابع شرايط آب و هوايی است ، که البته اخيرا وجود روغنهای چهار فصل ( Multi Grade ) يا همان چند ويسکوزيته ، نياز به تغيير روغن ، به نسبت تغيير فصل يا شرايط آب و هوايی را تا حدودی بر طر ف نموده است ، اما استفاده از تنها يک نوع روغن چهار فصل از نوع مينرال برای تمامی فصول نيز با توجه به دلايلی که در ادامه توضيح داده خواهد شد ، پيشنهاد نمی شود .
انجمن مهندسين خودرو ( SAE ) برای راحتی کار ، ميزان ويسکوزيته روغنها را بوسيله يکسری اعداد ، طبقه بندی نموده . اين طبقه بندی برای روغن موتور بين ۰ تا ۶۰ می باشد . روغن های تابستانی که در دماهای بالا از غلظت کافی برخوردار هستند ، اعداد ويسکوزيته ای در حد ۳۰ تا ۶۰ داشته ( هر چه هوا گرمتر باشد ، بايد از روغن با عدد ويسکوزيته بالاتر استفاده شود ) و روغن موتور های زمستانی که در دماهای پايين براحتی جريان می يابند ، اعداد ويسکوزيته ای ما بين ۰ تا ۲۵ را دارا هستند ( هر چه هوا سردتر باشد ، بايد از روغن با عدد ويسکوزيته پايين تر استفاده شود ) . برای تشخيص راحت تر عامه بعد از عدد ويسکوزيته روغنهای زمستانی حرف W درج می گردد که مخفف Winter می باشد ، همچنين بدليل آنکه اين طبقه بندی توسط Society of Automotive Engineers ابداع شده ، هميشه قبل از درج عدد ويسکوزيته مخفف نام اين انجمن ( SAE ) نيز نوشته ميشود .
روغنهايی که تنها دارای يک ويسکوزيته می باشند ، تک ويسکوزيته نام دارند ، اما روغنهايی که در سالهای اخير با کمک علم شيمی و با افزودن پليمر به روغن پايه توليد می شوند ، توانايی داشتن ويسکوزيته های محتلف در دماهای مختلف را دارا هستند ، اين امر باعث می شود روغن در تمامی شرايط آب و هوايی از غلظت لازم برخوردار باشد ، که اين امر علاوه بر افزايش عمر موتور ، تا حدی باعث کاهش مصرف سوخت نيز خواهد شد ، از همين رو روغنهای تک ويسکوزيته در حال از رده خارج شدن می باشند و تنها کاربرد اين نوع روغنها در مورد خودروهای سواری ، برای موتور خودروهای Race می باشد که دارای Heater يا گرم کن روغن می باشند .
کد SAE در روغنهای چهار فصل به صورت دو جزئی است ، که عدد اول که به همراه حرف W می باشد ، مربوط به پايين ترين ويسکوزيته آن روغن و عدد دوم معرف بالاترين ويسکوزيته آن روغن است .
اما همانطور که ذکر شد ، روغنهای چند ويسکوزيته بواسطه افزودن پليمر به روغن ساخته می شوند ، اين پليمرها به روغن اجازه می دهند تا در دماهای مختلف ويسکوزيته های مختلفی داشته باشد ، در هوای سرد پليمرها در خود جمع شده و باعث جريان يافتن راحت تر روغن می گردند و در گرما نيز پليمرها شروع به باز شدن به صورت زنجيره های بلند نموده و روغن غليظ می گردد ، اما اين افزايش و کاهش ويسکوزيته تنها تا حد مشخص شده برای همان روغن است ، مثلا يک روغن 10W-30 روغنی است با ويسکوزيته ۱۰ که در زمان گرم شدن ويسکوزتر از ۳۰ نخواهد شد ؛ يعنی اگر مثلا اين روغن در دمای ۱۰۰ درجه به ويسکوزيته ۳۰ برسد ، در دماهای بالاتر نيز ويسکوزيته ای بيش از ۳۰ پيدا نخواهد کرد ، که اين امر بواسطه مقدار پليمر افزوده شده برای دستيابی به عدد حداکثر ۳۰ برای روغن 10W-30 می باشد .
آنچه که بايد در استفاده از اين نوع روغنها بخصوص در مناطق سردسير مد نظر قرار گيرد ، انتخاب روغن با کمترين فاصله ويسکوزيته است ؛ بدين معنا که در زمستان با توجه به کمترين دمای منطقه سکونتتان و در تابستان با توجه به گرمترين دما ، روغن مطلوب را انتخاب نماييد و از استفاده از روغنهايی که از دماهای بسيار بالا تا دماهای بسيار پايين را ساپورت می کنند ، بپرهيزيد ، چرا که پليمرهای موجود در اين نوع روغنها بسيار زياد می باشند و اين پليمرها پس از مدتی شکسته شده و با رسوبات موجود در روغن ترکيب می شوند ، که اين امر می تواند باعث چسبيدن رينگ و يا مشکلاتی از اين قبيل شود ( ضرر استفاده از اين روغنها در موتورهای ديزلی بيشتر است ) ، روغنهای 5W-50 ، 5W-40 ، 5W-30 و 10W-40 با گستره ۲۵ تا ۴۵ تايی از اين قبيل روغنها هستند ( روغنهای سنتتيک و نيمه سنتتيک از اين قاعده مستثنی هستند ) . شايد بگوييد روغن 20W-50 نيز روغنی است با گستره ۳۰ تايی ، مشابه 10W-40 ، اما چنين نيست ، چرا که 20W-50 از پايه سنگين تر ۲۰ شروع می شود و برای ويسکوز شدن و رسيدن به عدد ۵۰ نياز به پليمر بسيار کمتری دارد تا روغن 10W-40 که دارای پايه ۱۰ می باشد و بايد توانايی رسيدن به عدد ۴۰ را دارا باشد . از اينرو ، روغنهای 10W-40 مينرال توسط کمتر خودروسازی توصيه می شود و حتی برخی کارخانجات استفاده از آنرا مساوی با خارج شدن خودرو از گارانتی می دانند .
پس تا آنجا که ممکن است در مورد روغنهای مينرال سعی کنيد به نسبت شرايط آب و هوايی محل سکونتتان ، فاصله کمتری را بين دو عدد SAE انتخاب نموده و اين را بدانيد که هر چه ويسکوزيته زمستانی عدد کمتری باشد ، برای ويسکوز شدن و رسيدن به اعداد ويسکوزيته بالاتر نياز به پليمر بيشتری داشته و پليمر زياد نيز برای موتور خودروی شما مضر است .
با توجه به شرايط آب و هوايی اکثر نقاط ايران ، در بين روغنهای موجود در کشور ( از نظر ويسکوزيته ) روغنهای 20W-50 برای دماهای بين ۱۰- تا ۴۰+ و 25W-50 برای دماهای بين ۵ - تا ۴۰+ دارای عملکرد مناسبی می باشند .( روغنهای 25W-50 و 20W-50 در گرمای تابستان دارای شرايط يکسانی هستند و فقط در شرايط سرد ، بين ۱۰- و حدود ۵ - ، 20W-50 بهتر جريان می يابد اما 25W-50 دارای پليمر کمتری است ) . البته بنا به دلايل بالا روغن 20W-40 برای زمستان انتخاب مناسب تری است ، اما متاسفانه اين نوع روغن در کشورمان کمتر يافت می شود .
همچنين در صورتيکه در نقاط سردسير کشور ، مانند آذربايجان يا چهار محال و بختياری زندگی می کنيد ( دماهای زير ۱۰- درجه سانتيگراد) و ناچار به استفاده از روغنهای با پايه زمستانی ۱۰ يا ۵ هستيد ، حتما سعی کنيد از روغنهای چند ويسکوزيته ای استفاده نماييد که عدد دومشان بيشتر از ۳۰ نباشد .

۴- کدهای API :
با پيشرفت روزافزون تکنولوژی ساخت موتورها ، روغنهای موتور نيز همگام با آنها دچار تغيير در سطح کيفيت و نوع مواد افزودنی گرديده اند .
انستيتو مواد نفتی آمريکا API برای طبقه بندی و جداسازی روغنها بر حسب کيفيت و فناوری ساخت آنها ، اقدام به کد بندی خاصی نموده است . اين کدها شامل دو حرف می باشند ، حرف اول نشاندهنده اين است که روغن مربوطه برای استفاده در خودروهای ديزلی است يا بنزينی ، که در اين بين اگر کد با حرف C شروع شود ( مخفف) Commercial ) ) روغن مربوطه برای استفاده در خودروهای ديزلی و اگر با حرف S شروع شود ( مخفف Service روغن برای استفاده در خودروهای بنزينی طراحی شده .
اما حرف دوم که نشاندهنده کيفيت و فناوری ساخت روغن می باشد بر حسب الفبای انگليسی از حرف A شروع شده و تا کنون در مورد خودروهای بنزينی تا حرف M ( سال ۲۰۰۵ ) و در مورد خودروهای ديزلی تا حرف I ارتقا يافته ، در مورد خودروهای ديزلی بعد از حروف مذکور در مواردی اعداد ۲ يا ۴ نيز ديده می شوند که نشاندهنده اين است که ، آن روغن برای موتورهای ۲ زمانه ساخته شده ، يا ۴ زمانه .
هميشه نوع ارتقا يافته روغن ( با کد بالاتر ) ، خواص انواع قبلی را نيز داراست ؛ يعنی می توان از آنها ، در خودروهايی که انواع قديمی تر روغن در دفترچه راهنمايشان پيشنهاد شده نيز ، استفاده نمود . اما استفاده از روغن قديمی تر ( با کد پايين تر ) برای موتوری که روغنی با کد جديدتر برای آن توصيه شده ، بسيار مضر می باشد . برخی روغنها قابليت تامين نيازهای هر دو نوع موتور ديزلی و بنزينی را دارا می باشند و کد اين نوع روغنها نيز به صورت ۲ تايی نوشته می شود که هميشه کد اول مربوط به خودروهای ديزلی و کد دوم مربوط به خودروهای بنزينی ميباشد ؛ مانند API CD/SH .
در جدول زير کدهای API برای خودروهای بنزينی بر اساس سال ساخت خودروها طبقه بندی شده اند ، که البته اين جدول با بسياری از خودروهای توليدی کشورمان تطابق ندارد ، چرا که در ايران خودروهايی با تکنولوژی ۲۰ سال قبل مانند پرايد با مدل ۸۳ ( ۲۰۰۵ ) توليد می شوند .
لازم به ذکر است ، علاوه بر API انواع ديگری از استانداردهای روغن از جمله ILSAC و CCMC نيز وجود دارند ، که بدليل رواج کمتر آنها ، از پرداختن به آنها خودداری می کنيم .
۵- سمبل API :
به طور کلی بدليل استاندارد بودن اعداد API در جهان ، تمامی توليدکنندگان روغن برای معرفی فناوری ساخت روغنهايشان از اين کدها استفاده می کنند ، اما اگر روغن موتور شرکتی بوسيله خود API مورد تاييد قرار گرفته باشد سمبل API بر روی آن درج شده است . اين سمبل، نشاندهنده مطالب زير است :
· نيمه بالايی نشاندهنده کد API
· قسمت وسط نشاندهنده ويسکوزيته روغن
· قسمت پايينی نشاندهنده اين امر است که آيا روغن مصرفی باعث کاهش مصرف سوحت می شود يا نه ؛ در صورتيکه عبارت Energy Conserving در اين قسمت نوشته شده باشد ، بذين معناست که اين روغن با کاهش اصطحکاک در موتور ميزان مصرف سوخت را تا ۵/۱ ٪ کاهش می دهد ، همچنين اگر روغنی قادر باشد مصرف سوخت را تا ۷/۲ ٪ کاهش دهد آنرا Energy Conserving 2 مي نامند .
۶- زمان تعويض روغن :
روغنهای جديد با کمک تکنولوژيهای پيشرفته و افزودنيهای مختلف دارای کارکردهای بلند مدتی می باشند ، اما هميشه تنها ميزان کارکرد نوشته شده ( برحسب کيلومتر يا زمان ، هر کدام زودتر واقع شود ) بر روی ظرف روغن ملاک زمان تعويض نيست ، بلکه با افزايش هر يک از موارد ذيل ، بايد زمان تعويض روغن را تسريع بخشيد :
۱- کارکرد در شرايط سخت مانند دورهای بالای موتور يا بار زياد
۲- ميزان درجا کارکردن خودرو ( در ترافيک های سنگين )
۳- تعداد استارتها در هوای سرد
۴- تنظيم نبودن موتور


۷- افزودنيها :
· Zinc
روی بعنوان افزودنی برای جلوگيری از سايش فلز با فلز به روغن اضافه می گردد ، در حالت نرمال که روغن کار خود رابه خوبی انجام دهد ، چنين اتفاقی به ندرت روی می دهد ، اما در صورت بروز آن ، روی با فلز واکنش داده و از خراشيده شدن فلز جلوگيری می کند . ميزان ۱۱٪ روی ( از ۱۰۰٪ مواد افزودنی ) مقداری کافی برای مصارف عادی است ، در موتورهايی که در دورهای بالا کار می کنند يا دارای توربوشارژر هستند ، نياز به روی بيشتری می باشد . ولی اينرا نيز بدانيد که روی بيشتر ، محافظت بيشتری نمی کند بلکه محافظت طولانی تری دارد و در صورتيکه ميزان تماس فلز با فلز بسيار زياد باشد ، ميزان بالای روی می تواند باعث ايجاد رسوب گردد .

· Detergent
Detergent يا همان شوينده باعث می شود رسوبات اسيدی که از مخلوط سوخت و آب توليد می شوند ، جذب روغن شده و از رسوب دادن آنها و چسبيدنشان بر روی قطعات جلوگيری می نمايد ، البته در مورد خودروهايی که مدتها با روغنهای بدون شوينده قديمی ( يا با شوينده های ضعيف قديمی ) ، کار کرده اند استفاده از روغنهای دارای شوينده های پيشرفته باعث می شود تا رسوبات چسبيده شده به قطعات موتور کنده شده و باعث ايجاد خرابی در موتور گردد ، از اينرو ، علی رغم توصيه API و توليدکنندگان روغن مبنی بر امکان استفاده از روغنهای با کد API بالا در خودروهای قديمی ، سعی کنيد از روغنی که دارای کد API بسيار بالاتر از نوع پيشنهاد شده برای خودرويتان ميباشد ، استفاده ننماييد .
علاوه بر Detergent و Zinc که امروزه رکن اصلی افزودنيهای روغن محسوب می شوند ، مواد ديگری نيز جهت جلوگيری از ؛ ايجاد کف ، اکسيداسيون ، خوردگی ، زنگ زدگی و .... به روغن افزوده می شوند .
۸- اطلاعاتی تخصصی در مورد روغنها :

· Viscosity Index:
VI يا شاخص ويسکوزيته ميزان حساسيت ويسکوزيته روغن در مقابل تغييرات دما می باشد و هر چه عدد بالاتری داشته باشد روغن عملکرد بهتری خواهد داشت.

· Flash Point:
به دمايی که در آن روغن بخار می شود ، گفته می شود . و برحسب درجه سانتيگراد و با پسوند F در روی برخی قوطيهای روغن ديده می شود . 400F مينيمم قابل قبول Flash Point می باشد و هميشه F بيشتر معرف روغن بهتر است .

· Sulfated Ash:
خاکستر سولفاته ، مقدار ماده جامدی است که در هنگام سوخته شدن روغن بر جای می ماند ، ميزان بالای اين ماده باعث برجای ماندن رسوبات بر روی قطعات موتور شده و ميزان کم آن هم باعث افزايش عمر سوپاپها می گردد .
۹- چند نکته :
رعايت نکات زير باعث افزايش عمر موتور و عملکرد بهتر آن خواهد شد :
۱- با هر بار تعويض روغن ، ف_ * ل*_ ت ر را نيز حتما تعويض نماييد ( بدون توجه به ميزان کارکرد آن ) .
۲- از ترکيب چند روغن با يکديگر پرهيز کنيد .
۳- پس از استارت زدن اجازه دهيد موتور حداقل ۱۵ ثانيه درجا کار کرده و سپس تا مدتی با دور پايين برانيد .
۴- هيچگاه از افزودنيها استفاده نکنيد ، چرا که ممکن است با افزودنيهای موجود در روغن سازگار نباشند ، و اين را نيز بدانيد که هرچه لازم باشد در خود روغن موجود است .
۵- از روغنی که بيش از ۳ سال از تاريخ توليد آن گذشته ، استفاده نکنيد .
۶- سياه نشدن روغن ، نشانه مرغوبيت آن نيست ، بلکه بدين معناست که روغن قابليت جذب ذرات اسيدی و ناخالصيها را نداشته است .
۷- در صورتيکه سالهاست از روغن مينرال استفاده می کنيد ، اقدام به تعويض آن با نوع سنتتيک يا نيمه سنتتيک ننماييد حتی با استفاده از روغن Flushتيونينگ تاک

 

روغن هاي توربين، نحوه انتخاب و تعويض آن


اكثر توربين هاي گازي كه در شرايط سخت عملياتي «بالاي 5000 hp» كار مي كنند از روغن هاي O&R معمولي استفاده مي كنند، اين نوع روغن ها در انواع توربين هاي گازي و بخار كاربرد دارند.
    افزايش ويسكوزيته بيش از حد مجاز، رسيدن عدد TAN به ميزان بيش از 0.5 mg KOH/g و ايجاد لعاب و رسوبات از جمله مسائلي هستند كه به واسطه آنها تعويض روغن انجام مي شود. اين موارد پس از گذشت زماني در حدود50 تا150 هزار ساعت از كاركرد روغن بدون انجام تعويض و تنها با افزودن روغن به عنوان سرريز «make-up» اتفاق مي افتد.
تحقيقات اخير نشان مي دهد در مواقعي دماي بلبرينگ ها تا حدي افزايش مي يابد كه ادتيوهاي ضد اكسيداسيون فرار مانند دي ترسيوبوتيل پاراكرزول (DBPC) پس از حدود500 ساعت كاهش يافته و پس از 800 الي4000 ساعت مقدار TAN بيشتر از 0.5 mg KOH/g شده و مقادير قابل توجهي رسوب در خروجي كمپرسور ايجاد شده باشد.
بروز اين مشكلات باعث استفاده از روغن هاي معدني شده كه در برابر دماهاي بالا از مقاومت بيشتري برخوردارند. در بعضي موارد در قطعاتي كه سرعت بالايي داشته و يا بار زيادي را متحمل مي شوند مي توان با افزودن ادتيو EP و يا ادتيوهاي ضد سايش مثل ZDDP به روغن معدني ميزان تحمل بار را افزايش داده و پديده سايش در دنده ها را به تعويق انداخت.
استفاده از روغن هاي ضد آتش در توربين ها از دهه1930 متداول شده است. تاكنون در تعداد زيادي از توربين هاي گازي از روغن هاي ضد آتش سنتزي استفاده شده است و مدت كاركرد آن را تا12 ميليون ساعت اعلام كرده اند.
داشتن اطلاعات كافي از خصوصيات فيزيكي و مشخصات شيميايي روغن هاي توربين و مقايسه آن با ساير روانكارها، قبل از بكارگيري آن بسيار حائز اهميت است. در توربين هاي آبي، گازي و بخار از روغن هايO&Rكه روانكارهايي مقاوم در برابر زنگ زدگي و اكسيداسيون مي باشند، استفاده مي شود. اندازه قطعات توربين، دوره هاي كاركرد، شيوه هاي تعميرات و ميزان قابليت آلوده شدن سيستم، از جمله عواملي هستند كه اين روغن را در مقايسه با روغن هاي ديگر متمايز مي سازند.
در توربين هاي گازي مخزن روانكار در حدود4هزار تا80 هزار ليتر حجم دارد، به دليل حجم بالاي مخزن روانكار استفاده از يك روغن با زمان كاركرد بالا از نظر اقتصادي قابل تامل است. هم چنين ميزان روغن به صورت سرريز «make-up» در حدود5 درصد در سال بوده كه اهميت استفاده از روغني با كيفيت بالا را دو چندان مي كند.
يكي از عوامل مهمي كه در كاركرد روغن توربين موثر است، پايداري در برابر اكسيداسيون روغن است. عواملي مانند گرما، آب و ذرات آلاينده بر روي اين پايداري تاثير منفي دارند. علاوه بر اين، افزودن موادي مثل آنتي اكسيدان ها، تركيبات ضد زنگ زدگي و ادتيوهاي دمولسيفاير به روغن پايه در ارتقا و بهبود كيفيت روغن موثر است. استفاده از خنك كن ها، سيستم هاي جداكننده آب و فيلترها به همين منظور توصيه

 مي شود.
    بر خلاف روغن موتورهاي بنزيني و ديزلي، فرمولاسيون روغن هاي توربين به گونه اي است كه آب را از خود دفع مي كند و باعث مي شود تا در مكان هايي كه براي تخليه ذرات جامد تعبيه شده، مواد، قابليت ته نشيني داشته باشند. براي رسيدن به اين هدف در فرمولاسيون روغن هاي توربين از مواد پاك كننده و معلق كننده كمتري استفاده    مي شود. از آنجا كه روغن هاي توربين كمتر با سوخت و دود آلوده مي شوند زمان تخليه و تعويض آنها طولاني مدت است. 


        انتخاب روغن توربين متناسب با شرايط كاركرد
توربين هاي بخار: معمولاً زمان كاركرد روغن توربين زياد است اما وقتي در اثر اكسيداسيون، خيلي زود اقدام به تعويض آن مي كنيم اغلب، سيستم دچار آلودگي با آب شده است. آب باعث كاهش پايداري در برابر اكسيداسيون شده و به تشكيل زنگ زدگي كمك مي كند و از جمله اثرات منفي حضور آب، نقش آن به عنوان كاتاليزور در فرآيندهاي اكسيداسيون است. هم چنين آب از طريق خراب شدن خنك كن روغن و يا آلودگي روغن افزوده شده با آب، مي تواند وارد سيستم شود.
 در بعضي موارد به دليل خاصيت ضعيف جدا شدن آب از روغن، آب در سيستم باقي مي ماند كه اين امر ارتباط مستقيمي با كيفيت ادتيوهاي به كار گرفته شده نظير آنتي اكسيدان ها، بازدارنده هاي خوردگي و دمولسيفايرها دارد.
 آب اضافي را مي توان به صورت مداوم با استفاده از تله هاي جذب آب water traps ، سانتريفوژها و يا Vacuum Dehydrators خارج كرد.
گرما موجب كاهش زمان كاركرد روغن توربين از طريق افزايش سرعت اكسيداسيون مي شود. در توربين هاي بخار دماي ياتاقان ها معمولاً بين 490c تا 710c و دماي مخزن 490c است. به ازاي افزايش هر 100c دماي بالاتر از 600c ، سرعت اكسيداسيون دو برابر مي شود. در روغن هاي معدني متداول افزايش سرعت اكسيداسيون از دماي بالاتر از 820c به خوبي مشخص مي شود.
 خرابي اكثر بابيت هاي ياتاقان هاي ژورنال از دماي 1210c آغاز مي شود كه اين دما بالاتر از محدوده دمايي روغن هاي توربين است. استفاده از آنتي اكسيدان هاي مناسب، اكسيداسيون در اثر حرارت را تا حدي به تاخير مي اندازد. اما گرماي اضافي و آب بايد در سيستم به حداقل ممكن برسد تا زمان كاركرد روغن طولاني تر شود. 


     توربين هاي گازي
 در اكثر توربين هاي گازي واحدهاي بزرگ، كار كردن در دماي بالا، منجر به از بين رفتن زود هنگام روغن توربين مي شود. امروزه واحدهاي بزرگ در دماي عملياتي 71-1210c كار مي كنند و گزارش شده كه نسل جديد اين نوع توربين ها قابليت كاركردن در دماهاي بالاتر را نيز دارند.
    نسل جديد توربين هاي گازي كه به بازار عرضه شده اند با تغييراتي كه در سيكل عملياتي آنها بوجود آمده مشكلات جديدي در زمينه روانكاري بوجود آورده اند. روغن هاي مخصوص براي توربين هايي كه به طور متناوب كار مي كنند از اواسط دهه1990 به بازار عرضه شد. روغن هاي توربين كه هيدروكراك شده اند، ديگر با مشكلات به وجود آمده در اثر كاركردن در دماهاي بالا و نيز پيوسته بودن شرايط كاري مواجه نخواهند بود.

 
  استاندارد تهيه روغن توربين
روغن توربين هاي گازي و بخار، تركيبي از روغن پايه اي است كه به طور مطلوب پالايش شده باشد و معمولاً گريدهاي آن ISO 32، 46، 68 است. سازندگان روانكارها، روغنهاي توربين خود را مطابق با نيازمندي هاي موجود در توربين هاي گوناگون طراحي كرده اند. 


اين فرمولاسيون ها بر اساس انطباق با مشخصات
 (Original Equipment Manufacturer(OEM توسعه يافته است. هم چنين سازندگان توربين ها تست هايي جهت تعيين محدوده عملكرد روغن هاي توربين ارائه كرده اند، تا به واسطه آن اگر روغن در اين محدوده باشد بتوان از آن استفاده كرد، هر چند تعدادي از پارامترها در شرايط مناسب نباشند. توليدكنندگان روانكارها و سازندگان توربين هر دو بر اين عقيده هستند كه براي بيان كيفيت و چگونگي عملكرد كلي روغن توربين مي توان به بررسي مقاديري از روغن تحت شرايط مشابه پرداخت.
بدون در نظر گرفتن نوع يا نحوه سرويس روغن توربين، كيفيت روغن پايه و ادتيوهاي بكار گرفته شده، عواملي مهم در طولاني شدن زمان كاركرد روغن توربين است. بالا بودن كيفيت روغن پايه، بر اساس بيشتر بودن درصد هيدروكربن هاي اشباع شده، و پايين بودن درصد مواد آروماتيكي و پايين بودن ميزان گوگرد و نيتروژن تعيين مي شود.
    ثابت ماندن خاصيت روغن يكي از كليدي ترين فاكتور هاي روغن توربين مناسب است. بعضي از روغن هاي توربين به هنگام انجام تست هاي آزمايشگاهي خواص مناسبي دارند اما بعد از زمان اندكي روغن اكسيد مي شود چرا كه ادتيو از روغن پايه جدا شده و روغن اكسيد مي شود. هر چند تست هاي آزمايشگاهي تا حد زيادي براي تعيين زمان كاركرد روغن ها راه گشا هستند اما تست هاي عملي نسبت به تست هاي آزمايشگاهي ارجحيت داده     مي شوند. مشخصات و اطلاعات روغن توسط شركت هاي توليد كننده روانكار به صورت نمونه براي اطلاع مصرف كننده ارسال مي شود.
    
 فلاشينگ، «شستشوي» سيستم روغن توربين
شستشوي سيستم و فيلتراسيون اوليه روغن توربين همزمان با انتخاب نوع روغن توربين بايد در نظر گرفته شود. فلاشينگ سيستم روانكاري به دو روش انجام مي شود: شستشوي سيستم بعد از تخليه روغن با يك روغن سبك و يا شستشوي سيستم به كمك يك سيال با سرعت بالا، قبل از آنكه سيستم را با روغن توربين جديد شارژ كنند.
    از روش اول وقتي استفاده مي شود كه بخواهند روغن توربين را تعويض كنند و استفاده از سيال با سرعت بالا به جهت پاك كردن سيستم از آلاينده هايي است كه به هنگام حمل و نقل و استفاده از توربين جديد وارد سيستم شده اند.
    سيالات شستشو دهنده، روغن هاي جداگانه اي هستند كه محصولات ايجاد شده در اثر اكسيداسيون روغن را كه توسط فرآيندهاي تخليه و ايجاد خلا خارج نشده اند، تخليه مي كنند. در اين روش با استفاده از يك پمپ، روغن را در تمام سيستم و تقريباً همان مسيرهايي كه روغن توربين در آن جريان دارد به گردش در مي آورند و زمان انجام آن به نحوي تنظيم مي شود تا آلاينده هايي را كه توسط فيلتر جذب نشده اند، از سيستم خارج كند.
    به هنگام انجام عمليات شستشو با استفاده از يك سيال با سرعت بالا توجه به موارد زير حائز اهميت است:
    - تانك هاي ذخيره و نگهداري بايد تميز، خشك و عاري از بو باشد و نبايد از گازوئيل به عنوان سيال شستشو استفاده كرد.
    - كليه سطوح موجود در سيستم توربين كه توسط روغن شستشو دهنده، شستشو داده شده است بايد از آن عاري شود.
    - براي خارج كردن آلاينده هايي كه روي خواص دمولسيبيليتي، پايداري اكسيداسيون روغن توربين تاثير منفي دارند، از روغن شستشويي متفاوت از روغن توربين استفاده شود.
    - درصورت لزوم از وسايلي استفاده شود تا خطوط لوله را به لرزش در آورده تا ذرات آلاينده كاملاً تخليه شود.
    براي داشتن مشخصات فني روغن توربين قبل و پس از كاركرد، در ابتدا نمونه اي حدود يك گالن از منبع اصلي روغن برداشته و نمونه دوم را از مخزن روغن توربيني كه به مدت24 ساعت كاركرده، تهيه مي كنيم و تست هاي زير را روي آن انجام مي دهيم:
    - گرانروي روغن بر اساس استاندارد ASTMD445
    - RPVOT (Rotating Pressure Vessel Oxidation Test) بر اساس ASTMD2272
    - ميزان آب موجود به روش تيتراسيونِ كارل فيشر بر اساس استاندارد ASTMD1744
    - عدد اسيدي بر اساس ASTMD664 


    - تست Rust بر اساس ASTMD665A 


    - دمولسيبيليتي بر اساس ASTMD 1401 


    - تست كف بر اساس ASTMD 892

 

 

روغنهای ترانس:

روغن های ترانسفورماتور عمدتا ترکیبات پیچیده ای از هیدروکربنهای مشتق از نفت خام می باشند و به جهت دارا بودن خواص مناسب، روغنهای پایه نفتینک ترانسفورماتور مناسب تر تشخیص داده شدهاند.

خواص مورد نیاز برای روغن های ترانسفورماتور به طور خلاصه عبارتند از:

عایق کاری الکتریکی - انتقال حرارت - قابلیت خاموش کردن قوس الکتریکی -  پایداری شیمیایی   -سیل کردن ترانسفورماتور و حمل مواد آلوده ناشی از کارکرد به خارج - جلوگیری از خوردگی  -  مواد عایقرو قسمتهای فلزی ترانسفورماتور.

در مورد سفارش خرید روغن برای ترانسفورماتور ها دو مورد مهم را مد نظر قرار       می دهیم

 1- کیفیت روغن ترانسفورماتور

2- انتخاب نوع ترانسفورماتور

با در نظر گرفتن نوع روغن و در نظر گرفتن کیفیت آن، طراحی ترانسفورماتور ها مورد بحث قرار می گیرد به عنوان مثال یک نمونه از آن را یادآور می شویم که باعث زایل شدن روغن ترانسفورماتور گردید.

نمونه مورد اشاره این بود که یک نوع چسبی که در داخل ترانسفورماتور بکار برده شده بود توسط روغن آن چسب حل گردید و باعث این شد که ذرات چسب داخل روغن پراکنده شود و منجر به کاهش دی الکتریک روغن گردید. مورد دیگری که یادآوری نمودند این بود که کاتالیزور مس و آهن باعث از بین بردن روغن دانستند و همینطور اینکه چرا اصولاً کاغذ و روغن را به عنوان عایق در ترانسفورماتورها به کار میبرند. علتی را که برای آن توضیح داده بودند به این شرح بود که یک بار کاغذ عایقی بدون آغشته روغن، مورد تست عایقی قرار دادند، مشاهده شده بود که کاغذ عایقی آغشته به روغن بسیار خاصیّت عایقی آن نسبت به کاغذ عایقی بدون روغن بوده ماده ای به نام nemex که بین عایق ترانسفور ماتورها مورد استفاده قرار میگیرد مورد اشاره قرار گرفت که باعث ذایل شدن و از بین رفتن روغن گردید.

 دو نوع آلودگی روغن ترانسفورماتورها :

1- آلودگی فیزیکي

 2-آلودگی شیمیائی

200 تست را کلاً بر روی ترانسفورماتورها می توان انجام داد که از میان آنها تستهای زیر دارای اهمّیت بیشتری می باشند.

تست اسیدیته

گازهای حل شده در روغن

 کشش سطحی

 =  pcb بی فنیل پلی کلرید

مهمترین منابع آلودگی روغن عبارتند از:

مواد معلق در روغن

 آب

اکسیداسیون روغن

به طور کلی 3 نوع تست برروی روغن ترانسفورماتور انجام می گیرد که عبارتند از:

1-   تستهای فیزيکی

2-    تست های شیمیائی

3-    قسمت های الکتریکی

 

آخرین ویرایش در پنج شنبه, 07 ارديبهشت 1396 ساعت 22:15
Print Friendly
عرفان برق غرب

پست الکترونیکی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
برای ارسال نظر وارد سایت شوید

درباره ما

مجموعه اهداف تعريف شده در اين ساختار هر يك داراي نقش مستقل و متمايزي بوده كه ايفا آن همانند قطعات يك منظومه يكديگر را كامل و هم افزايي مثبتي را ... ادامه

مطالب ویژه

سرویس ها

خدمات

تماس با ما

آدرس: کیلومتر 5 جاده دیوان دره - سنندج ، نیروگاه برق دیواندره
شماره تماس: 6-38836224
ایمیل: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
فکس: 38720172 , 38836218
Top
We use cookies to improve our website. By continuing to use this website, you are giving consent to cookies being used. More details…